Εισαγωγή

Τα παιδιά αρχίζουν να μαθαίνουν τη μητρική τους γλώσσα από την ίδια την αρχή της ζωής τους. Δεν μαθαίνουν τη γλώσσα μέσα από τυπικά μαθήματα ή ασκήσεις γραμματικής. Αντίθετα, μαθαίνουν φυσικά ακούγοντας, παρατηρώντας, παίζοντας και αλληλεπιδρώντας με άλλους ανθρώπους.

Από τη γέννησή τους, τα παιδιά ακούν φωνές, ήχους, ρυθμό και επιτονισμό. Σταδιακά συνδέουν τους ήχους με το νόημα. Με την πάροδο του χρόνου, αρχίζουν να κατανοούν λέξεις, να αντιγράφουν ήχους και να χρησιμοποιούν τη γλώσσα για να επικοινωνήσουν.

Ως εκπαιδευτικός, διαδραματίζετε σημαντικό ρόλο σε αυτή τη διαδικασία. Ο τρόπος που μιλάτε, ακούτε, ανταποκρίνεστε και αλληλεπιδράτε βοηθά τα παιδιά να αναπτύξουν επικοινωνιακές δεξιότητες, αυτοπεποίθηση και πρώιμο αλφαβητισμό.

Εικόνα που δημιουργήθηκε από τεχνητή νοημοσύνη. 

 

Η εκμάθηση της γλώσσας ξεκινά νωρίς

Η εκμάθηση της γλώσσας ξεκινά πολύ πριν τα παιδιά πουν τις πρώτες τους λέξεις. Ακόμα και τα βρέφη ακούν προσεκτικά τους ανθρώπους γύρω τους. Αναγνωρίζουν οικείες φωνές και αντιδρούν σε ήχους.

Κατά τα πρώτα χρόνια της ζωής, ο εγκέφαλος αναπτύσσεται πολύ γρήγορα. Τα παιδιά μαθαίνουν καλύτερα όταν ακούν τη γλώσσα συχνά και σε καταστάσεις με νόημα.

Για παράδειγμα, ένα παιδί ακούει φράσεις όπως: «Ώρα για μεσημεριανό.» «Πού είναι το αρκουδάκι σου;» «Πάμε να βάλουμε τα παπούτσια σου.»

Αρχικά, τα παιδιά μπορεί να μην καταλαβαίνουν κάθε λέξη. Ωστόσο, η επαναλαμβανόμενη έκθεση τα βοηθά να συνδέσουν τη γλώσσα με πράξεις, αντικείμενα και συναισθήματα.

 

Τα παιδιά μαθαίνουν μέσα από την αλληλεπίδραση

Τα παιδιά μαθαίνουν τη γλώσσα μέσα από τις σχέσεις και την επικοινωνία με άλλους ανθρώπους. Οι απλές καθημερινές αλληλεπιδράσεις είναι πολύ σημαντικές.

Η βλεμματική επαφή, το χαμόγελο, οι χειρονομίες και η εναλλαγή σειράς (turn-taking) βοηθούν τα παιδιά να κατανοήσουν πώς λειτουργεί η επικοινωνία. Όταν οι ενήλικες ανταποκρίνονται στους ήχους, τις λέξεις ή τις πράξεις των παιδιών, τα παιδιά μαθαίνουν ότι η επικοινωνία έχει νόημα.

Για παράδειγμα:

• Ένα μωρό δείχνει μια μπάλα.
• Ο ενήλικας λέει: «Ναι, αυτή είναι μια μπάλα!»
• Το παιδί ακούει τη λέξη συνδεδεμένη με το αντικείμενο.

Αυτού του είδους η αλληλεπίδραση βοηθά τα παιδιά να χτίσουν λεξιλόγιο και αυτοπεποίθηση.

 

Η ακρόαση προηγείται της ομιλίας

Πριν τα παιδιά μπορέσουν να μιλήσουν καθαρά, περνούν πολύ χρόνο ακούγοντας. Μαθαίνουν να αναγνωρίζουν τους ήχους, τον ρυθμό, τον τονισμό και τα μοτίβα της μητρικής τους γλώσσας. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, τα παιδιά συνήθως καταλαβαίνουν πολύ περισσότερες λέξεις από όσες μπορούν να πουν. Αυτό ονομάζεται αντιληπτικός λόγος.

Αργότερα, τα παιδιά αρχίζουν να αναπτύσσουν τον εκφραστικό λόγο, δηλαδή την ικανότητά τους να επικοινωνούν χρησιμοποιώντας ήχους, λέξεις και προτάσεις. Αυτή η ανάπτυξη συμβαίνει σταδιακά. Τα παιδιά ξεκινούν με το βάβισμα, στη συνέχεια λένε μεμονωμένες λέξεις, ακολουθούν φράσεις δύο λέξεων και τελικά χρησιμοποιούν μεγαλύτερες, πιο ολοκληρωμένες προτάσεις για να εκφράσουν τις σκέψεις και τις ανάγκες τους.

Για παράδειγμα:

• «Γάλα.»
• «Μαμά, έλα.»
• «Θέλω το κόκκινο αυτοκίνητο.»

Τα παιδιά χρειάζονται χρόνο, επανάληψη και ενθάρρυνση καθώς περνούν από αυτά τα στάδια γλωσσικής ανάπτυξης. Κάθε παιδί αναπτύσσεται με τον δικό του ρυθμό, αλλά η τακτική αλληλεπίδραση με φροντιστές ενήλικες βοηθά στη δημιουργία αυτοπεποίθησης και επικοινωνιακών δεξιοτήτων.

 

Το παιχνίδι υποστηρίζει τη γλωσσική ανάπτυξη

Το παιχνίδι είναι ένας από τους πιο σημαντικούς τρόπους με τους οποίους τα παιδιά αναπτύσσουν γλωσσικές και επικοινωνιακές δεξιότητες. Κατά τη διάρκεια του παιχνιδιού, τα παιδιά φυσικά ακούν, μιλούν, κάνουν ερωτήσεις, εκφράζουν συναισθήματα και αλληλεπιδρούν με άλλους. Το παιχνίδι δημιουργεί ένα χαλαρό και ευχάριστο περιβάλλον όπου η εκμάθηση της γλώσσας συμβαίνει φυσικά.

Διαφορετικοί τύποι παιχνιδιού υποστηρίζουν τη γλωσσική ανάπτυξη με διαφορετικούς τρόπους. Για παράδειγμα, κατά τη διάρκεια του συμβολικού παιχνιδιού / παιχνιδιού ρόλων, τα παιδιά χρησιμοποιούν τη φαντασία τους και εξασκούν νέο λεξιλόγιο. Μπορεί να υποκριθούν ότι είναι γιατρός, δάσκαλος, γονέας ή πωλητής. Καθώς παίζουν, τα παιδιά μαθαίνουν πώς να σχηματίζουν προτάσεις, να περιγράφουν καταστάσεις και να επικοινωνούν με άλλους.

Για παράδειγμα:

• «Το μωρό κοιμάται.»
• «Μπορώ να σε βοηθήσω;»
• «Χρειάζομαι μερικά μήλα για το βραδινό.»

Τα παιχνίδια, τα τραγούδια, τα στιχάκια και οι ιστορίες βοηθούν επίσης τα παιδιά να αναπτύξουν δεξιότητες ακρόασης και ομιλίας. Η επανάληψη στα τραγούδια και τα στιχάκια βοηθά τα παιδιά να απομνημονεύουν λέξεις, ήχους και δομές προτάσεων.

Το παιχνίδι διδάσκει επίσης σημαντικές επικοινωνιακές δεξιότητες όπως:

• να περιμένουν τη σειρά τους,
• να ακούν τους άλλους,
• να κάνουν και να απαντούν σε ερωτήσεις,
• να μοιράζονται ιδέες,
• και να εκφράζουν συναισθήματα.

Οι ενήλικες παίζουν σημαντικό ρόλο κατά τη διάρκεια του παιχνιδιού των παιδιών. Οι εκπαιδευτικοί και οι γονείς μπορούν να υποστηρίξουν τη γλωσσική ανάπτυξη μιλώντας με τα παιδιά, κάνοντας ερωτήσεις ανοιχτού τύπου, εισάγοντας νέο λεξιλόγιο και ενθαρρύνοντας τη συζήτηση.

Για παράδειγμα, αντί να ρωτήσουν:

• «Είναι αυτό ένα αυτοκίνητο;»

ένας ενήλικας μπορεί να ρωτήσει:

• «Τι συμβαίνει με το αυτοκίνητο;»
• «Πού πηγαίνει το αυτοκίνητο;»
• «Ποιος το οδηγεί;»

Αυτού του είδους οι ερωτήσεις ενθαρρύνουν τα παιδιά να μιλήσουν περισσότερο και να χρησιμοποιήσουν τη γλώσσα δημιουργικά.

Μέσα από το παιχνίδι, τα παιδιά αποκτούν αυτοπεποίθηση, βελτιώνουν το λεξιλόγιό τους και μαθαίνουν ότι η γλώσσα είναι χρήσιμη, ουσιαστική και ευχάριστη.

 

Βασικά αποτελέσματα σε κουκκίδες

• Τα παιδιά αρχίζουν να μαθαίνουν τη μητρική τους γλώσσα από τη γέννησή τους ακούγοντας, παρατηρώντας και αλληλεπιδρώντας με τους άλλους.
• Η επαναλαμβανόμενη έκθεση σε λέξεις, ήχους και καθημερινές καταστάσεις βοηθά τα παιδιά να συνδέσουν τη γλώσσα με το νόημα.
• Τα παιδιά αναπτύσσουν τη γλώσσα μέσα από την επικοινωνία, τη βλεμματική επαφή, τις χειρονομίες και την εναλλαγή σειράς με τους ενηλίκους.
• Η ακρόαση και η κατανόηση αναπτύσσονται πριν τα παιδιά αρχίσουν να μιλούν καθαρά.
• Το παιχνίδι υποστηρίζει την ανάπτυξη του λεξιλογίου, τις επικοινωνιακές δεξιότητες και την αυτοπεποίθηση.

 

Βιβλιογραφία

• UNICEF(2017).Early Childhood Development. Retrieved from UNICEF Official Website
• National Association for the Education of Young Children(2020).Developmentally Appropriate Practice. Retrieved from NAEYC Official Website
• Ewa Słodownik-Rycaj(2001).Gry i zabawy językowe: jak pomagać dziecku w przyswajaniu języka. Warszawa: Żak.
• Barbara Bokus, & Grace Wales Shugar (red.). (2007). Psychologia języka dziecka. Osiągnięcia, nowe perspektywy. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.