Είναι φυσικό κάθε άνθρωπος, συμπεριλαμβανομένων των μικρών παιδιών, να μαθαίνει πράγματα με τον δικό του ρυθμό. Παρά τα αναπτυξιακά ορόσημα, ορισμένα παιδιά απλώς μαθαίνουν να μιλούν πιο γρήγορα από τους συνομηλίκους τους. Αυτές οι διαφορές γίνονται πιο ορατές όταν ένα παιδί εισέρχεται στο (προ)σχολείο και έχει περισσότερη επαφή με άλλα παιδιά. Η ποικιλομορφία στη γλωσσική ανάπτυξη είναι πολύ συνηθισμένη. Δεν υπάρχει ένα μοναδικό «σωστό» πρότυπο σύμφωνα με το οποίο ένα παιδί πρέπει να μάθει να μιλάει. Πίσω από κάθε υπάρχουσα γλώσσα και διάλεκτο βρίσκονται διαφορετικές μορφές επικοινωνίας, πολιτισμού και κανόνων. Παρόλα αυτά, ορισμένα παιδιά θα πρέπει να ξεπεράσουν εμπόδια που σχετίζονται με την ίδια την ομιλία, τα ατομικά τους χαρακτηριστικά ή περιβαλλοντικούς παράγοντες.

1 Παιδιά προσχολικής ηλικίας παίζουν σε εξωτερικό χώρο και επικοινωνούν με διάφορους τρόπους.

 

Πρώτες σκέψεις

Όταν αρχίζουμε να αναρωτιόμαστε ποια μπορεί να είναι τα εμπόδια στις διαφορές των παιδιών και στη γλωσσική ανάπτυξη, η σκέψη μας φυσικά πηγαίνει σε χαρακτηριστικά όπως η βαρηκοΐα/κώφωση, η νευροποικιλότητα και οι νοητικές αναπηρίες, ή σε ειδικές μαθησιακές διαταραχές ή αναπηρίες που δεν είναι ακόμη ορατές σε αυτό το στάδιο. Οι προκλήσεις που αντιμετωπίζουν αυτά τα παιδιά ενδέχεται να απαιτούν εξειδικευμένη παρέμβαση μόλις διαγνωστούν. Υπάρχουν όμως και αρκετά, λιγότερο εμφανή «γλωσσικά κενά» που αξίζουν την προσοχή μας.

 

Η θεωρία του «κενού των 30 εκατομμυρίων λέξεων»

Αυτή η θεωρία ήταν πρωτοποριακή όταν δημοσιεύτηκε τη δεκαετία του 1990 από τους Betty Hart και Todd Risley. Σήμερα θεωρείται αμφιλεγόμενη. Οι ερευνητές ανακάλυψαν ότι μέχρι την ηλικία των 3 ετών, τα παιδιά σε οικογένειες που λαμβάνουν προνοιακά επιδόματα είχαν λεξιλόγιο 525 λέξεων, ενώ εκείνα σε οικογένειες ανώτερου κοινωνικοοικονομικού επιπέδου είχαν 1116 λέξεις. Πρότειναν επίσης την αιτία αυτής της διαφοράς: τα παιδιά οικογενειών που λαμβάνουν επιδόματα άκουγαν, κατά μέσο όρο, 616 λέξεις ανά ώρα, ενώ τα παιδιά οικογενειών με υψηλότερο επαγγελματικό υπόβαθρο – 2153, με αποτέλεσμα το «κενό των 30 εκατομμυρίων λέξεων». Με άλλα λόγια, τα παιδιά από πλούσιες οικογένειες έχουν πλούσιο λεξιλόγιο, ενώ τα φτωχά παιδιά έχουν φτωχό λεξιλόγιο. Από τότε που δημοσιεύτηκε η θεωρία, έχουν διεξαχθεί πολλές μελέτες χρησιμοποιώντας διαφορετικές μεθοδολογίες. Όσο περισσότερες έρευνες διεξάγονται, τόσο περισσότερες αποδείξεις υπάρχουν ότι ούτε τα χρήματα ούτε τα πανεπιστημιακά πτυχία των γονέων καθορίζουν τη γλωσσική ανάπτυξη ενός παιδιού.

 

Γλώσσα – πολύ περισσότερα από λέξεις

Αφήνοντας στην άκρη όλες τις διαφωνίες, το να γνωρίζει κανείς έναν ορισμένο αριθμό λέξεων δεν είναι το παν στην πρώιμη γλωσσική μάθηση. Πρέπει κανείς να μάθει τις σημασίες τους, να τις χρησιμοποιεί σε προτάσεις και να εκφράζει με αυτές τις σκέψεις, τα συναισθήματα και τις συγκινήσεις του. Παράλληλα, πρέπει να θυμόμαστε ότι η γλώσσα είναι πολύ περισσότερα από απλές λέξεις. Είναι μια […] σημειωτική διαδικασία που περιλαμβάνει τον ήχο, την αφή και τις χειρονομίες […] [1]. Κάθε γλώσσα και διάλεκτος είναι επίσης ένα πολύ σημαντικό μέρος του πολιτισμού – έχει το δικό της πολιτισμικό υπόβαθρο, κώδικες, υπονοούμενα νοήματα και τρόπους απεύθυνσης σε διαφορετικούς ανθρώπους. Αυτό μας οδηγεί στο συμπέρασμα ότι εντός μιας χώρας ή ακόμη και μιας κοινότητας, τα παιδιά μπορούν να αναπτύξουν τις γλωσσικές τους δεξιότητες μέσα από ποικίλα πρότυπα και στρατηγικές.

 

Πολυγλωσσία

Σύμφωνα με τα στατιστικά στοιχεία της ΕΕ, κατά μέσο όρο το 11,5% των μαθητών της ΕΕ ηλικίας 15 ετών μιλά διαφορετική γλώσσα στο σπίτι από αυτή που μιλά στο σχολείο […] [2]. Παρόλο που τα δεδομένα αναφέρονται σε εφήβους, δείχνουν ότι η πολυγλωσσία είναι παρούσα στα σχολεία σε όλη την Ευρώπη. Η είσοδος στο (προ)σχολικό περιβάλλον, ειδικά στις ηλικίες 3–5 ετών, χωρίς καμία γνώση της γλώσσας που χρησιμοποιείται εκεί και χωρίς την κατάλληλη υποστήριξη, μπορεί να αποτελέσει ένα από τα μεγαλύτερα εμπόδια στην ανάπτυξη δεξιοτήτων τόσο στη γλώσσα του σπιτιού όσο και στη γλώσσα του σχολείου. Όταν τα παιδιά δεν καταλαβαίνουν τι λέει ο εκπαιδευτικός, δεν μπορούν να ακολουθήσουν τις οδηγίες και το πρόγραμμα σπουδών. Όταν δεν καταλαβαίνουν τι λέει ο συμμαθητής τους, θα είναι δύσκολο για αυτά να χτίσουν κοινωνικές σχέσεις. Μελέτες δείχνουν ότι αυτά τα παιδιά ενδέχεται να αντιμετωπίσουν δυσκολίες σε μεταγενέστερα έτη εκπαίδευσης στην επίτευξη των ίδιων αποτελεσμάτων με τους συμμαθητές τους που χρησιμοποιούν την ίδια γλώσσα στο σπίτι και στο σχολείο. Με την πάροδο των ετών, έχουν αναπτυχθεί αρκετές εκπαιδευτικές στρατηγικές για την εξίσωση των ευκαιριών των (προ)σχολικών μαθητών που δεν είναι μητρικοί ομιλητές. Η πιο αποτελεσματική ονομάζεται πολυγλωσσική εκπαίδευση με βάση τη μητρική γλώσσα (MTBMLE). Ο πυρήνας της είναι η διδασκαλία των παιδιών στη μητρική τους γλώσσα για τα πρώτα χρόνια του σχολείου, η εισαγωγή μιας δεύτερης γλώσσας και στη συνέχεια η συνέχιση της διγλωσσικής εκπαίδευσης [3].

 

Δύσκολοι ήχοι

Ακόμη και η εκμάθηση της μητρικής γλώσσας μπορεί να είναι πρόκληση για ένα παιδί. Μπορεί να χρειάζονται υποστήριξη στα εξής:

  • εκμάθηση της σωστής άρθρωσης – πώς να προφέρουν τις λέξεις
  • κατάκτηση της ροής – ομαλότητα της έκφρασης
  • ποιότητα φωνής και αντήχησης – η δύναμη και ο όγκος της.

Σας συνιστούμε να ρίξετε μια ματιά σε πηγές που εξηγούν λεπτομερώς τα ορόσημα που πρέπει να επιτυγχάνουν τα παιδιά στη γλωσσική τους ανάπτυξη και τις ηλικίες στις οποίες θα πρέπει να εμφανίζονται [4].

 

Πώς να υποστηρίξετε τα παιδιά;

Δεν είναι δυνατόν να εισαχθεί η διγλωσσική εκπαίδευση ή να αντιμετωπιστούν όλα τα, ορισμένες φορές σύνθετα, γλωσσικά εμπόδια έτσι απλά. Αυτό απαιτεί αλλαγές σε εθνικό επίπεδο. Μερικές φορές, για διάφορους λόγους, δεν είμαστε καν ενήμεροι για τις γλωσσικές δυσκολίες των παιδιών. Οι πολυπληθείς τάξεις και η έλλειψη προσωπικού καθιστούν μια εξατομικευμένη προσέγγιση πολύ δύσκολη στην εφαρμογή.

Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι εμείς, ως δάσκαλοι και παιδαγωγοί, πρέπει να τα παρατήσουμε. Συμπερίληψη σημαίνει να παρέχουμε στα παιδιά υποστήριξη τόσο στη γλώσσα του σχολείου όσο και, όπου είναι δυνατόν, στη γλώσσα του σπιτιού τους, έτσι ώστε κάθε παιδί να μπορεί να συμμετέχει και να μαθαίνει.

Μπορούμε να εισαγάγουμε μεθόδους στις μαθησιακές μας πρακτικές, όπως η μάθηση που βασίζεται στον ήχο, η οπτική υποστήριξη, η αφήγηση ιστοριών και η επανάληψη, που εμπλέκουν πολλές αισθήσεις, επιτρέποντας στα παιδιά να εκφραστούν και να χτίσουν ισχυρά γλωσσικά θεμέλια από την αρχή. Στις επόμενες ενότητες αυτού του διαδικτυακού σεμιναρίου, θα εξετάσουμε πιο προσεκτικά πώς μπορείτε να χρησιμοποιήσετε τη μάθηση που βασίζεται στον ήχο στην τάξη σας και πώς αυτή υποστηρίζει τη γλωσσική ανάπτυξη των παιδιών.

 

Βασικά  αποτελέσματα σεκουκκίδες

  • Η γλωσσική ανάπτυξη ποικίλλει ανάλογα με τον πολιτισμό και το υπόβαθρο – κανένα μοναδικό πρότυπο δεν είναι «σωστό».
  • Η πολυγλωσσία γίνεται ένα φυσικό μέρος του (προ)σχολικού περιβάλλοντος.
  • Οι εκπαιδευτικοί και οι παιδαγωγοί μπορούν να χρησιμοποιούν πολυαισθητηριακές μεθόδους για να υποστηρίξουν τη γλωσσική ανάπτυξη κάθε παιδιού.

 

Βιβλιογραφία

Υποσημειώσεις

Bιβλιογραφία

ΠροηγούμενοΕπόμενο