Jak wspomniano w poprzednich lekcjach, dźwięk odgrywa fundamentalną rolę w rozwoju wczesnych umiejętności czytania i pisania.

Przykładami dźwięków, które można wykorzystać bez technologii, mogą być:

• Głos ludzki – mówienie, śpiewanie, szeptanie, intonowanie lub naśladowanie dźwięków;
• perkusja ciała – klaskanie, pstrykanie palcami, tupanie nogami, stukanie dłońmi;
• Naturalne dźwięki w klasie – stukanie w ławki, szelest papieru, odgłosy kroków;
• Dźwięki grupowe – gry rytmiczne, wzory wokalne, opowiadanie historii za pomocą dźwięków.

 

Głos nauczyciela jako narzędzie rozwijania umiejętności czytania i pisania

Głos nauczyciela jest jednym z najskuteczniejszych środków służących rozwijaniu umiejętności słuchania i językowych. Poprzez opowiadanie historii, głośne czytanie, śpiewanie i recytowanie wierszy nauczyciele zapoznają dzieci z rytmem, intonacją i wzorcami języka mówionego. Zmiany wysokości, głośności i rytmu zachęcają dzieci do uważnego słuchania i interpretowania znaczenia komunikacji ustnej.

Interaktywne opowiadanie historii jest szczególnie cenne, ponieważ sprzyja aktywnemu słuchaniu i rozumieniu. Dzieci uczą się śledzić narrację, przewidywać wydarzenia i rozpoznawać kluczowe informacje dzięki uważnemu wsłuchiwaniu się w głos nauczyciela.

 

Perkusja ciała i ćwiczenia rytmiczne, reakcje ciała

Perkusja ciała polega na wytwarzaniu dźwięków za pomocą różnych części ciała, takich jak klaskanie w dłonie, stukanie w kolana, pstrykanie palcami lub tupanie nogami. Ćwiczenia te pomagają dzieciom rozwijać poczucie rytmu, koordynację i umiejętności słuchowe, jednocześnie zwiększając świadomość wzorców dźwiękowych.

Dźwięk jest silnym bodźcem sensorycznym, który wpływa zarówno na procesy fizjologiczne, jak i doświadczenia emocjonalne. Różne rodzaje dźwięków mogą niemal natychmiast wywoływać reakcje naszego ciała. Spokojne, delikatne dźwięki oraz pieśni natury mogą spowolnić tętno, zmniejszyć stres i sprzyjać relaksacji. Słowa wypowiadane zbyt cicho skłaniają nas do zbliżenia się, aby lepiej je usłyszeć.

Natomiast głośne lub nieoczekiwane hałasy mogą przyspieszyć tętno, podnieść poziom hormonów stresu i przygotować organizm do reakcji „walcz lub uciekaj”.

Równie istotne są reakcje emocjonalne na dźwięk. Pozytywne doświadczenia słuchowe mogą wywoływać uczucia radości, spokoju, zaufania i więzi społecznej, podczas gdy nieprzyjemne dźwięki mogą wywoływać strach, niepokój, irytację lub dyskomfort emocjonalny.

Dlatego lepsze zrozumienie wzajemnego oddziaływania dźwięku, reakcji fizjologicznych i emocji skłania pedagogów do stosowania skutecznych strategii wspierających tworzenie integracyjnych i wrażliwych emocjonalnie środowisk edukacyjnych.

 

Gry dźwiękowe oparte na głosie

Gry dźwiękowe oparte na głosach dzieci dają możliwość odkrywania języka w angażujący sposób. Gry te wymagają minimalnych zasobów i można je łatwo zorganizować. Ćwiczenia takie jak gry w rymowanie, naśladowanie dźwięków i ćwiczenia z aliteracją zachęcają uczniów do rozpoznawania podobieństw i różnic między dźwiękami.

Gra „Tajemniczy głos” może być przydatna do definiowania określonych emocji.

Cel: Rozwijanie umiejętności słuchania, koncentracji i rozróżniania dźwięków wyłącznie za pomocą głosu.

Jak grać:

Dzieci siedzą w kręgu z zamkniętymi oczami. Jedno z dzieci wypowiada proste zdanie, np. „Cześć, przyjacielu!”, za każdym razem używając innego głosu (np. szepcząc, mówiąc radośnie, smutno, powoli lub jak olbrzym). Pozostałe dzieci słuchają uważnie i zgadują, kto mówi oraz jaki rodzaj głosu lub emocji jest używany.

 

Aktywne słuchanie poprzez ćwiczenia typu „pytanie-odpowiedź”

Ćwiczenia typu „pytanie-odpowiedź” wymagają od dzieci uważnego słuchania i reagowania na sygnały werbalne lub rytmiczne. Nauczyciel może stworzyć sekwencję dźwięków, słów lub ruchów, które dzieci muszą dokładnie powtórzyć. Ćwiczenia te wzmacniają koncentrację, pamięć słuchową i rozumienie ze słuchu.

W kontekście nauki czytania i pisania zadania typu „pytanie-odpowiedź” mogą obejmować powtarzanie zdań, rozpoznawanie kluczowego słownictwa lub odpowiadanie na pytania związane z opowiadaniem. Takie ćwiczenia zachęcają dzieci do aktywnego przetwarzania języka mówionego, a nie tylko biernego przyjmowania informacji.

 

Zapamiętaj

• Istnieje wiele sposobów wykorzystania dźwięków bez użycia technologii, które mogą zapewnić bogate możliwości nauki czytania i pisania.
• Głos nauczyciela jest jednym z najskuteczniejszych środków służących rozwijaniu umiejętności słuchania i językowych.
• Perkusja ciała, reakcje ciała i ćwiczenia rytmiczne pomagają dzieciom rozwijać poczucie rytmu, koordynację i umiejętności słuchowe, jednocześnie zwiększając świadomość wzorców dźwiękowych.
• Zajęcia takie jak gry z rymowaniem, naśladowanie dźwięków i ćwiczenia z aliteracją zachęcają uczniów do rozpoznawania podobieństw i różnic między dźwiękami.
• Ćwiczenia typu „pytanie-odpowiedź” wymagają od dzieci uważnego słuchania i reagowania na sygnały werbalne lub rytmiczne.

 

Bibliografia

• Adams, M. J. (1990). Beginning to Read: Thinking and Learning about Print. Cambridge, MA: MIT Press.
• Goswami, U. (2015). Rozwój poznawczy i uczenie się dzieci. Badanie naukowe Cambridge Primary Review Trust 2/1. Cambridge: Cambridge Primary Review Trust.
• National Reading Panel. (2000). Nauczanie dzieci czytania: oparta na dowodach ocena literatury naukowej dotyczącej czytania i jej implikacje dla nauczania czytania. Waszyngton, DC: National Institute of Child Health and Human Development.
• Nina Kraus (2021). Zdrowy umysł: jak nasz mózg konstruuje znaczący świat dźwięków
• Snow, C. E., Burns, M. S. i Griffin, P. (red.). (1998). Zapobieganie trudnościom w czytaniu u małych dzieci. Waszyngton, DC: National Academy Press.