To naturalne, że każda osoba, w tym małe dzieci, uczy się rzeczy we własnym tempie. Pomimo kamieni milowych w rozwoju, niektóre dzieci po prostu uczą się mówić szybciej niż ich rówieśnicy. Te różnice stają się bardziej widoczne, gdy dziecko zaczyna (przed)szkolę i ma więcej kontaktu z innymi dziećmi. Różnorodność w rozwoju językowym jest bardzo powszechna. Nie ma jednego „poprawnego” wzorca, według którego dziecko powinno się nauczyć mówić. Za każdym istniejącym językiem i dialektem stoją różne formy komunikacji, kultury i norm. Mimo to niektóre dzieci będą musiały pokonać bariery związane z samą mową, ich indywidualnymi cechami lub czynnikami środowiskowymi.   

1 Dzieci przedszkolne bawiące się na zewnątrz i komunikujące się na różne sposoby.

 

Pierwsza myśl

Gdy zaczynamy się zastanawiać, jakie mogą być bariery w różnicach dzieci i w rozwoju językowym, nasze myślenie naturalnie kieruje się ku takim cechom jak zaburzenia słuchu, neurodywersyjność i niepełnosprawności poznawcze, lub, jeszcze niewidoczne na tym etapie, specjalne zaburzenia uczenia się lub niepełnosprawności. Wyzwania, z jakimi mierzą się te dzieci, mogą wymagać specjalistycznej interwencji zaraz po postawieniu diagnozy. Ale istnieje kilka, mniej widocznych „luk językowych”, które warto zwrócić uwagę.

 

Teoria luki 30 milionów słów

Teoria ta okazała się przełomowa, gdy została opublikowana w latach 90. przez Betty Hart i Todda Risleya. Obecnie uważa się ją za kontrowersyjną. Badacze odkryli, że do 3. roku życia dzieci w rodzinach socjalnych miały słownictwo 525 słów, podczas gdy dzieci z rodzin o wyższym statusie społeczno-ekonomicznym miały 1116 słów. Zasugerowali także przyczynę tej różnicy: dzieci z opieki społecznej słyszały średnio 616 słów na godzinę, podczas gdy dzieci z rodzin zawodowych – 2153, co skutkowało luką 30 milionów słów. Innymi słowy, dzieci z bogatych rodzin mają bogate słownictwo, a biedne dzieci mają słabe słownictwo.
 Od czasu publikacji teorii przeprowadzono wiele badań, wykorzystując różne metody. Im więcej badań przeprowadzonych, tym więcej dowodów wynika, że ani pieniądze, ani dyplomy rodziców nie decydują o rozwoju językowym dziecka.

 

Język – znacznie więcej niż słowa

Pomijając wszelkie kontrowersje, znajomość określonej liczby słów to nie wszystko we wczesnej nauce języka. Trzeba poznać ich znaczenia, używać ich w zdaniach i wyrażać za pomocą nich swoje myśli, uczucia i emocje. Jednocześnie musimy pamiętać, że język to coś więcej niż tylko słowa. Jest to […] proces semiotyczny, który obejmuje dźwięk, dotyk i gesty […] [1]. Każdy język i dialekt są również bardzo ważną częścią kultury – mają własne tło kulturowe, kody, znaczenia między wierszami oraz sposoby zwracania się do różnych osób. To prowadzi nas do wniosku, że w kraju lub nawet społeczności dzieci mogą rozwijać swoje umiejętności językowe poprzez różnorodne wzorce i strategie.

 

Wielojęzyczność

Według statystyk UE, średnio 11,5% uczniów UE w wieku 15 lat mówi w domu innym językiem niż ten w szkole […] [2]. Chociaż dane dotyczą nastolatków, pokazują, że wielojęzyczność występuje w szkołach w całej Europie.
Wejście do środowiska przedszkolnego, zwłaszcza w wieku 3–5 lat, bez znajomości języka używanego tam i bez odpowiedniego wsparcia, może być jedną z największych przeszkód w rozwijaniu umiejętności zarówno w językach domowych, jak i szkolnych. Gdy dzieci nie rozumieją, co mówią nauczyciele, nie są w stanie stosować się do ich instrukcji i programu nauczania. Gdy nie rozumieją, co mówią ich rówieśnicy, trudno im będzie budować relacje społeczne. Badania pokazują, że dzieci te mogą mieć trudności w późniejszych latach edukacji z osiąganiem takich samych wyników jak ich rówieśnicy używający tego samego języka w domu i w szkole. Na przestrzeni lat opracowano kilka strategii edukacyjnych, aby wyrównać szanse uczniów niemówiących w przedszkolu. Najefektywniejszą z nich jest edukacja wielojęzyczna oparta na języku ojczystym (MTBMLE). Jej podstawą jest nauczanie dzieci w języku ojczystym przez pierwsze lata szkoły, wprowadzenie drugiego języka, a następnie kontynuowanie edukacji dwujęzycznej [3].

 

Trudne dźwięki

Nawet nauka języka ojczystego może być dla dziecka wyzwaniem. Może potrzebować wsparcia w:

  • Nauka poprawnej artykulacji – jak wymawiać słowa
  • Opanowanie płynności – płynność ekspresji
  • Głos i jakość rezonansu – jego siła i głośność.

Zalecamy zapoznanie się z materiałami szczegółowo wyjaśniającymi kamienie milowe, które dzieci powinny osiągnąć w rozwoju językowym oraz wiek, w którym powinny się one pojawić. [4]

 

Jak wspierać dzieci?

Nie da się wprowadzić edukacji dwujęzycznej ani rozwiązać wszystkich, czasem złożonych, barier językowych tak po prostu. Wymaga to zmian na poziomie krajowym. Czasem, z różnych powodów, nawet nie jesteśmy świadomi problemów językowych dzieci. Przeludnione klasy i brak personelu sprawiają, że wdrożenie indywidualnego podejścia jest bardzo trudne.

Ale to nie znaczy, że my, nauczyciele i edukatorzy, powinniśmy się poddawać. Włączenie oznacza zapewnienie dzieciom wsparcia zarówno w języku szkolnym, jak i, gdzie to możliwe, w języku ojczystym, tak aby każde dziecko mogło uczestniczyć i się uczyć.

Możemy wprowadzać metody do naszych praktyk edukacyjnych, takie jak nauka oparta na dźwięku, wsparcie wizualne, opowiadanie historii i powtarzanie, które angażują wiele zmysłów, pozwalając dzieciom wyrażać siebie i budować solidne podstawy językowe od samego początku. W kolejnych modułach tego kursu online przyjrzymy się bliżej, jak można wykorzystać naukę opartą na dźwięku w swojej klasie oraz jak wspiera ona rozwój językowy dzieci.

 

Zapamiętaj

  • Rozwój języka różni się w zależności od kultury i pochodzenia – żaden pojedynczy wzorzec nie jest „poprawny”.
  • Wielojęzyczność staje się naturalną częścią środowiska przedszkolnego
  • Nauczyciele i nauczyciele mogą stosować metody wielosensoryczne, aby wspierać rozwój językowy każdego dziecka

 

Bibliografia

Przypisy

Bibliografia

PoprzedniDalej